Το Green Tank έλαβε μέρος στην 4η συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Ζάππειο στις 2 Δεκεμβρίου 2025, με βασικό αντικείμενο τη συνολική αποτίμηση της πορείας του Προγράμματος και ιδιαίτερη έμφαση στο τρίτο έτος υλοποίησής του. Παρά την πρόοδο που έγινε στη στήριξη της επιχειρηματικότητας στις λιγνιτικές περιοχές, περιορισμένη παραμένει η στήριξη στους νέους και τα έργα αυτοπαραγωγής από ενεργειακές κοινότητες, ενώ καθυστερήσεις σημειώνονται στην υλοποίηση του προγράμματος εγκατάστασης αντλιών θερμότητας στη Δυτική Μακεδονία.
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, έως τις αρχές Δεκεμβρίου 2025, από το συνολικό ύψος των €1.624 δισ. του ΠΔΑΜ έχουν εξειδικευτεί €1.338 δισ. (82.4%). Προσκλήσεις συνολικού ύψους €1.177 δισ. (72.4%) έχουν δημοσιευτεί, ενώ οι εντάξεις έργων στο Πρόγραμμα φτάνουν τα €848 εκατ. (52.2%). Οι νομικές δεσμεύσεις ανέρχονται σε €592 εκατ. (36.5%). Παρ’ όλα αυτά, οι πραγματοποιηθείσες δαπάνες περιορίζονται στα €105 εκατ. (6.5%), ποσό αισθητά χαμηλότερο από τα €322 εκατ. που είχε εκτιμήσει η ΕΥΔΑΜ έναν χρόνο νωρίτερα (Δεκέμβριος 2024) ως αναμενόμενο ύψος δαπανών για το 2025.
Η σημαντικότερη πρόοδος καταγράφεται στην Προτεραιότητα 1 του ΠΔΑΜ, που αφορά τις δράσεις στήριξης και προώθησης της επιχειρηματικότητας και συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος των πόρων του Προγράμματος. Οι προσκλήσεις, συνολικού ύψους €821.9 εκατ., υπερβαίνουν τον εγκεκριμένο προϋπολογισμό της Προτεραιότητας (€734.1 εκατ.). φτάνοντας το 112%. Έχουν ενταχθεί δράσεις αξίας €550.5 εκατ. (75%), ενώ οι νομικές δεσμεύσεις αφορούν €400.2 εκατ. (55%). Οι πραγματοποιηθείσες δαπάνες ανέρχονται σε €67.1 εκατ. Ωστόσο, δεν έχει δημοσιευτεί καμία πρόσκληση που να στοχεύει ειδικά στην ενίσχυση της επιχειρηματικότητας των νέων στη Δυτική Μακεδονία. παρά τις σχετικές επίσημες δηλώσεις που έγιναν το 2024.
Σε αντίθεση με την Προτεραιότητα 1, η Προτεραιότητα 2, που περιλαμβάνει έργα για την Ενεργειακή Μετάβαση και την Κλιματική Ουδετερότητα, εμφανίζει έντονη στασιμότητα. Έχουν εκδοθεί προσκλήσεις ύψους €130.4 εκατ., που αντιστοιχούν στο 54% του αρχικού προϋπολογισμού της (€234.2 εκατ.). Ωστόσο, οι εντάξεις περιορίζονται σε έργα αξίας μόλις €32.7 εκατ. (13%), οι νομικές δεσμεύσεις δεν ξεπερνούν τα €1.9 εκατ., ενώ οι δαπάνες είναι κάτω από €250 χιλιάδες (0.1%). Δεν είναι τυχαίο ότι κατά την πρόσφατη αναθεώρηση του ΠΔΑΜ, τέσσερις προσκλήσεις συνολικού προϋπολογισμού €140 εκατ. μεταφέρθηκαν από την Προτεραιότητα 2 στην Προτεραιότητα 1, με στόχο την ενίσχυση επενδυτικών σχεδίων νέων, υπό σύσταση και υφιστάμενων επιχειρήσεων κάθε μεγέθους, για την προώθηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ, του ανανεώσιμου υδρογόνου και της συμπαραγωγής υψηλής απόδοσης.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η εικόνα όσον αφορά την πρόσκληση της Προτεραιότητας 2 για έργα αυτοπαραγωγής από ενεργειακές κοινότητες, η οποία δημοσιεύτηκε πριν από περισσότερα από δύο χρόνια, τον Σεπτέμβριο του 2023. Στον τελευταίο χρόνο, η μοναδική εξέλιξη αφορά την ένταξη έργων αυτοπαραγωγής συνολικής ισχύος 8.92 MW από την ενεργειακή κοινότητα του Δήμου Βοΐου που έρχονται να προστεθούν στα 7 MW αυτοπαραγωγής από την ενεργειακή κοινότητα του δήμου Κοζάνης που εντάχθηκαν πέρυσι. Σημαντικές καθυστερήσεις παρατηρούνται επίσης στο πρόγραμμα για τις αντλίες θερμότητας στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, προϋπολογισμού €12 εκατ., για το οποίο η σχετική πρόσκληση δημοσιεύτηκε επίσης τον Σεπτέμβριο του 2023. Οι προκηρύξεις από το Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης Δυτικής Μακεδονίας, που είναι ο φορέας υλοποίησης, αναμένονται πλέον στις αρχές του 2026.
Ακόμη μεγαλύτερη αδράνεια καταγράφεται στην Προτεραιότητα 3, που αφορά την Αναπροσαρμογή Χρήσεων Γης και την Κυκλική Οικονομία, καθώς κατά τη διάρκεια του 2025 δεν εκδόθηκε καμία νέα πρόσκληση. Ως αποτέλεσμα, η εικόνα παραμένει αμετάβλητη σε σχέση με το 2024, οπότε υπήρχε σε ισχύ μόνο μία πρόσκληση για την αποκατάσταση των ορυχείων της Βεγόρας, ύψους €30.4 εκατ. Η δράση αυτή, που αντιστοιχεί στο 49% του συνολικού προϋπολογισμού της Προτεραιότητας 3 (€62 εκατ.), δεν προχώρησε ούτε το 2025 στο στάδιο της ένταξης.
Κατά το 2025 εκδόθηκαν μόλις τέσσερις προσκλήσεις συνολικού ύψους €21.9 εκατ. στο πλαίσιο της Προτεραιότητας 4, η οποία αφορά την Εργασιακή Μετάβαση. Συνολικά, από την έναρξη του Προγράμματος. οι προσκλήσεις ανέρχονται σε σχεδόν €143 εκατ., ποσό που αντιστοιχεί στο 47% του αρχικού προϋπολογισμού της Προτεραιότητας 4 (€305.6 εκατ.). Οι εντάξεις φτάνουν τα €173.5 εκατ. (57%), οι νομικές δεσμεύσεις τα €116.6 εκατ. (38%), ενώ οι δαπάνες ανέρχονται σε €28.2 εκατ. (9%).
Η Προτεραιότητα 5, η οποία δημιουργήθηκε πρόσφατα στο πλαίσιο της αναθεώρησης του ΠΔΑΜ και περιλαμβάνει αποκλειστικά δράσεις για την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου. παρουσιάζει περιορισμένη πρόοδο. Έχει εκδοθεί μόνο μία πρόσκληση ύψους €3 εκατ., που αντιστοιχεί στο 4% του συνολικού προϋπολογισμού των €68.6 εκατ., ενώ έχουν ενταχθεί στο ΠΔΑΜ έργα ύψους €2.8 εκατ.
Αντίθετα, η Προτεραιότητα 6 που αφορά την Τεχνική Βοήθεια και στηρίζει κυρίως τη λειτουργία της ΕΥΔΑΜ εξελίσσεται χωρίς εμπόδια. Έχουν εκδοθεί προσκλήσεις συνολικού ύψους €47.9 εκατ., που αντιστοιχούν στο 84% του διαθέσιμου προϋπολογισμού των €57.2 εκατ. Επιπλέον, €43.4 εκατ. (76%) έχουν ενταχθεί, €33.8 εκατ. (59%) συνοδεύονται από νομικές δεσμεύσεις, ενώ οι πραγματοποιηθείσες δαπάνες ανέρχονται σε €9.1 εκατ. (16%).
Ασαφής παραμένει η κατάσταση σχετικά με τη μεταβίβαση εδαφών από τη ΔΕΗ προς το Δημόσιο μέσω της «Μετάβαση Α.Ε.». Υπήρξε μόνο μία αναφορά για μεταβίβαση περίπου του 60% των συμφωνηθέντων εκτάσεων, χωρίς να αποσαφηνίζεται ποια είναι η συνολική έκταση των προς μεταβίβαση εδαφών, σε ποια κατάσταση βρίσκονται ή πως εξελίσσεται ο σχεδιασμός για την αποκατάστασή τους. Πάντως, φαίνεται ότι η Μετάβαση Α.Ε. προσανατολίζεται στη μακροχρόνια εκμίσθωση, διάρκειας 40 ετών, 3.030 στρεμμάτων στη Δυτική Μακεδονία και 681 στρεμμάτων στη Μεγαλόπολη.
Συνολικά, η υπόθεση της μετάβασης στις λιγνιτικές περιοχές εξελίσσεται ως ένα ακόμη τυπικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα, με έμφαση κυρίως στα τεχνικά και διαχειριστικά του χαρακτηριστικά. Απουσιάζει το συνεκτικό όραμα που θα λειτουργούσε ως «συνδετικός ιστός» μεταξύ των επιμέρους παρεμβάσεων, καθώς και η σαφής σύνδεσή τους με τον τελικό στόχο, που δεν μπορεί να είναι άλλος από τον βιώσιμο αναπροσανατολισμό των τοπικών οικονομιών μετά από δεκαετίες λιγνιτικής «μονοκαλλιέργειας». Η δημόσια συζήτηση για την πορεία του Προγράμματος εκτός των Επιτροπών, περιορίζεται σε γενικόλογες αναφορές στους πόρους που κατευθύνονται στις λιγνιτικές περιοχές. Η προσέγγιση αυτή αφήνει τους πολίτες που αφορά το Πρόγραμμα ουσιαστικά ανενημέρωτους και, κατά συνέπεια, αποκλεισμένους από τη διαδικασία της μετάβασης. Υπό αυτούς τους όρους, η μετάβαση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί δίκαιη. Με δεδομένο μάλιστα ότι η συνέχιση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης μετά το 2027 (προγραμματική περίοδος 2028–2034) φαντάζει πλέον απίθανη, η ανάγκη για δραστική αλλαγή πολιτικής προσέγγισης στη μετάβαση τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ.
