Εκθέσεις / Αναλύσεις

Τις τελευταίες μέρες έχουν δει το φως της δημοσιότητας πολλά άρθρα και τοποθετήσεις σχετικά με τις εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας της Ελλάδας προς τη Βουλγαρία. Ο βασικός ισχυρισμός είναι ότι η Ελλάδα εξάγει ηλεκτρική ενέργεια από ΑΠΕ κατά τις μεσημεριανές ώρες όταν η παραγωγή από φωτοβολταϊκά είναι στο κατακόρυφο και η τιμή στη χονδρεμπορική αγορά της Ελλάδας είναι πολύ χαμηλή, ενώ στη συνέχεια η Βουλγαρία αποθηκεύει μέρος της εισαγόμενης από την Ελλάδα ενέργειας, αξιοποιώντας την αυξημένη αποθηκευτική ισχύ της, και την πουλάει ακριβότερα στην Ελλάδα το βράδυ.

Οι ενεργειακές κοινότητες και η αυτοπαραγωγή αποτελούν τα βασικά εργαλεία για τη συμμετοχή πολιτών, τοπικών κοινωνιών και μικρών επιχειρήσεων στην ενεργειακή μετάβαση. Ωστόσο, τα νεότερα στοιχεία αποτυπώνουν μια εικόνα συνεχιζόμενης επιβράδυνσης τόσο στην ανάπτυξη νέων έργων όσο και στην υλοποίηση των υφιστάμενων αιτήσεων. Η 9η ανασκόπηση του Green Tank για τις ενεργειακές κοινότητες και την αυτοπαραγωγή στην Ελλάδα αναλύει τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα δεδομένα του ΔΕΔΔΗΕ, του ΑΔΜΗΕ και του ΓΕΜΗ και καταγράφει τις κυριότερες τάσεις.

Η τσιμεντοβιομηχανία αποτελεί έναν από τους πλέον ρυπογόνους βιομηχανικούς κλάδους διεθνώς. Ωστόσο, η απανθρακοποίησή της συνοδεύεται από σημαντικές τεχνικο-οικονομικές προκλήσεις. Με τα χρονικά περιθώρια για την επίτευξη των δεσμευτικών κλιματικών στόχων του 2030 να στενεύουν και τη σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ) να επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα της τσιμεντοβιομηχανίας, η κάλυψη των επενδυτικών κενών για έργα απανθρακοποίησης του κλάδου καθίσταται επιτακτική ανάγκη.

Η Ελλάδα ήταν το 2025 η ακριβότερη χώρα της ΕΕ-27 στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων λιανικής με βάση την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών και η τρίτη ακριβότερη σε ονομαστικές τιμές. Την ίδια στιγμή, τα ακριβότερα πράσινα τιμολόγια συνεχίζουν να κυριαρχούν στην αγορά παρά τις υψηλές τιμές τους, ενώ η αυξημένη χρήση ορυκτού αερίου διατήρησε σε υψηλά επίπεδα τόσο τις τιμές της χονδρεμπορικής όσο και της λιανικής αγοράς.

Σχεδόν στάσιμες (-1.7%) παρέμειναν το 2025 οι εκπομπές των 4 τομέων του ΣΕΔΕ στην ΕΕ-27, με λιγνίτη και λιθάνθρακα να κατέχουν το 46% των εκπομπών στον τομέα καύσης. Την ίδια ώρα, στην Ελλάδα οι εκπομπές του τομέα καύσης αυξήθηκαν λόγω ανόδου του ορυκτού αερίου, ενώ η χώρα καταγράφει την υψηλότερη συμβολή στις εκπομπές της ναυτιλίας στην ΕΕ. Στον αντίποδα, σημαντική μείωση σημειώθηκε στο ανθρακικό αποτύπωμα της ελληνικής τσιμεντοβιομηχανίας (-9.2%) και των διυλιστηρίων (-4.6%).

Στο πλαίσιο της Κλιματικής Αποτίμησης στην Ελλάδα για το 2025 που πραγματοποίησαν επιστήμονες του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, και οργάνωσε ο κόμβος πληροφόρησης Climatebook, o Νίκος Μάντζαρης παρουσίασε τα αποτελέσματα της ανάλυσης του Green Tank για τον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής.

1,747 ενεργειακές κοινότητες, αλλά μόλις 18 νέες αιτήσεις έργων σε 6 μήνες. Η Κεντρική Μακεδονία «πρωταθλήτρια» σε ηλεκτρισμένη ισχύ, ενώ στη Δυτική Μακεδονία για κάθε 1 MW που συνδέεται, 3.6 MW ακυρώνονται. Έσπασε το «φράγμα» του 1 GW στην αυτοπαραγωγή, ωστόσο από την υπουργική απόφαση για το net billing (Οκτώβριος 2024) ως τον Σεπτέμβριο 2025, μόλις 16.5 ΜW έργων συνδέθηκαν με τους νέους μηχανισμούς.

Παρά την αύξηση της παραγωγής από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), η Ελλάδα παραμένει σταθερά ανάμεσα στις ακριβότερες χώρες της Ευρώπης στην προημερήσια αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (DAM). Σύμφωνα με νέα ανάλυση του Green Tank, που μεταξύ άλλων συγκρίνει την Ελλάδα με την Πορτογαλία, η βασική αιτία είναι η εντεινόμενη εξάρτηση από το ορυκτό αέριο και η απουσία υποδομών αποθήκευσης ενέργειας.

Παρά τη σημαντική πρόοδο, το 2024 καταγράφεται αύξηση εκπομπών στην ηλεκτροπαραγωγή λόγω ορυκτού αερίου και στασιμότητα στις εκπομπές της βιομηχανίας. Αντίθετα η ΕΕ-27 πέτυχε χαμηλό 20ετίας και στους δύο τομείς. Πρωτιά της Ελλάδας στην ΕΕ-27 στις εκπομπές ναυτιλίας - διπλασιασμός των εκπομπών στις αερομεταφορές σε σχέση με το 2013.

Το Green Tank συμμετείχε στη συγγραφή μιας σημαντικής μελέτης για την αξιολόγηση της διακυβέρνησης των προστατευόμενων περιοχών (PCAs) παγκοσμίως. Η μελέτη εκπονήθηκε από ομάδα του Ινστιτούτο IIED (International Institute for Environment and Development), με τη συμβολή του προγράμματος Fidelio υπό την επιστημονική επίβλεψη της Δρ. Νικολέτας Τζόουνς (Πανεπιστήμιο Warwick / Cambridge).

Έως 1,6 δις EUR την περίοδο 2027-2032 προβλέπεται να αυξηθούν οι δαπάνες των ευάλωτων νοικοκυριών λόγω της εφαρμογής του νέου Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ2) για τα κτίρια και τις οδικές μεταφορές. Η νέα μελέτη από το Green Tank και τη Facets προτείνει συνδυασμό άμεσων και μακροπρόθεσμων μέτρων, κόστους έως 15,5 δις EUR, με αξιοποίηση του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα (ΚΤΚ) και άλλων διαθέσιμων πόρων, για την προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών συμβάλλοντας παράλληλα στην επίτευξη των κλιματικών στόχων.

Το νέο ενημερωτικό σημείωμα του Green Tank αναλύει τις προβλέψεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τους μηχανισμούς ισχύος, καταγράφει τις τεχνολογίες τις οποίες επιλέγουν να στηρίξουν οι άλλες χώρες της Ευρώπης μέσω τέτοιων μηχανισμών, και εξετάζει πώς αυτές οι επιλογές επηρέασαν το κόστος που επωμίζονται οι καταναλωτές έως σήμερα.

Αποτύπωση του πρώτου ανοιχτού διαλόγου με επίκεντρο τη νεολαία στις περιοχές δίκαιης μετάβασης για το μέλλον της στη μεταλιγνιτική εποχή.

Ανησυχητική η επιβράδυνση τόσο της ηλέκτρισης όσο και των νέων αιτήσεων έργων αυτοπαραγωγής, από πολίτες, ενεργειακές κοινότητες και άλλους φορείς, μετά την έναρξη εφαρμογής του ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού, σύμφωνα με τη νέα ανασκόπηση του Green Tank. Η λιγνιτική περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο πρόβλημα διαθεσιμότητας ηλεκτρικού χώρου.