ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Καθώς τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προετοιμάζουν τα Εθνικά Σχέδια Αποκατάστασης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Αποκατάσταση της Φύσης και συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις για τις προτεραιότητες του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028-2034, νέα έκθεση του έργου Interreg Euro-MED ARTEMIS αναδεικνύει τις προϋποθέσεις για τη μετάβαση από τη θεσμική προστασία των λιβαδιών Ποσειδωνίας στη συστηματική εφαρμογή δράσεων αποκατάστασης σε εθνική και μεσογειακή κλίμακα [1].
Η έκθεση «Επιτάχυνση της Αποκατάστασης των Θαλάσσιων Λιβαδιών στη Μεσόγειο μέσω Καινοτόμων Λύσεων που βασίζονται στις Οικοσυστημικές Υπηρεσίες: Προτάσεις Πολιτικής» συγκεντρώνει τα διδάγματα από τις πιλοτικές δράσεις του έργου ARTEMIS στην Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία και καταλήγει σε 15 προτάσεις πολιτικής για την ενίσχυση της διακυβέρνησης, της εφαρμογής και της χρηματοδότησης δράσεων αποκατάστασης των λιβαδιών Ποσειδωνίας στη Μεσόγειο.
Η νέα έκθεση επιβεβαιώνει ότι παρόμοιες προκλήσεις εντοπίζονται σε διαφορετικές χώρες της Μεσογείου, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για πιο συνεκτικές πολιτικές και καλύτερο συντονισμό σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης. Επιπλέον, υπογραμμίζει ότι η αποκατάσταση της Ποσειδωνίας απαιτεί επαρκή και μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση. Αν και η δημόσια χρηματοδότηση πρέπει να παραμείνει ο βασικός πυλώνας στήριξης των δράσεων αποκατάστασης, η έκθεση διερευνά επίσης συμπληρωματικούς μηχανισμούς χρηματοδότησης, όπως οι πιστώσεις για τη φύση (Nature Credits) και ειδικότερα οι πιστώσεις Ποσειδωνίας (Posidonia Credits), υπό αυστηρές προϋποθέσεις αξιοπιστίας και περιβαλλοντικής ακεραιότητας.
«Παρότι η αποκατάσταση της φύσης βρίσκεται πλέον σταθερά στην ευρωπαϊκή πολιτική ατζέντα, εξακολουθούν να απουσιάζουν οι κατάλληλες συνθήκες διακυβέρνησης και χρηματοδότησης που θα επιτρέψουν την υλοποίησή της σε μεγάλη κλίμακα. Οι προτάσεις πολιτικής του ARTEMIS προσφέρουν συγκεκριμένες κατευθύνσεις για τη μετάβαση από τη φιλοδοξία στην πράξη», δήλωσε η Ιόλη Χριστοπούλου, Διευθύντρια Πολιτικής και συνιδρύτρια του Green Tank.
Προώθηση της αποκατάστασης των λιβαδιών Ποσειδωνίας στην Ελλάδα
Για την Ελλάδα, οι προτάσεις αυτές εξειδικεύονται στο κείμενο με τίτλο «Αποκατάσταση Λιβαδιών Ποσειδωνίας: Πρόταση πολιτικής για εφαρμογή στην Πράξη» που ανέπτυξαν από κοινού το Green Tank και οι Δρ. Ευγενία Αποστολάκη, Δρ. Βασίλης Γερακάρης και Δρ. Μαρία Σαλωμίδη (Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας, Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών – ΕΛΚΕΘΕ) στο πλαίσιο του έργου ARTEMIS, με στόχο τη δημιουργία ενός λειτουργικού, συνεκτικού και εφαρμόσιμου πλαισίου για την αποκατάσταση των λιβαδιών Ποσειδωνίας.
Η πρόταση καλύπτει το σύνολο του κύκλου αποκατάστασης, από τον χωρικό προσδιορισμό έως την υλοποίηση και την παρακολούθηση των παρεμβάσεων. Ειδικότερα προτείνεται:
- η αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων των εμπλεκόμενων φορέων,
- ο προσδιορισμός Περιοχών Προς Αποκατάσταση (ΠΕΠΑ),
- η κατάρτιση Σχεδίων Δράσης Αποκατάστασης,
- η καθιέρωση εξειδικευμένων τεχνικών κατευθύνσεων με βάση επιστημονικά πρωτοκόλλα, και
- η ενίσχυση των μηχανισμών παρακολούθησης, αξιολόγησης και προσαρμοστικής διαχείρισης.
Παράλληλα, προτείνονται στοχευμένες διοικητικές και κανονιστικές ρυθμίσεις ως προς την αδειοδότηση έργων αποκατάστασης και την παραχώρηση βυθού.
Η πρόταση βασίζεται σε ανάλυση του ισχύοντος πλαισίου, σε διαβούλευση με εμπλεκόμενους φορείς [2], και στην εξειδικευμένη επιστημονική γνώση. Η διαδικασία ανέδειξε την ευρεία αναγνώριση της αξίας των λιβαδιών Ποσειδωνίας και τη σχετική εξειδικευμένη επιστημονική τεχνογνωσία στην Ελλάδα, καθώς και σημαντικές αδυναμίες που δυσχεραίνουν την εφαρμογή δράσεων αποκατάστασης στην πράξη.
Η επιστημονική τεκμηρίωση της πρότασης στηρίζεται στην πρόσφατη Έκθεση με τίτλο «Αποκατάσταση Λιβαδιών Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica): Επιστημονικές Κατευθύνσεις και Προτάσεις Εφαρμογής» και στα σχετικά Παραρτήματά της [3]. Η έκθεση αυτή, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πρότασης, παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την αποκατάσταση των λιβαδιών Ποσειδωνίας, λαμβάνοντας υπόψη το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο, τη διαθέσιμη επιστημονική γνώση και τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού παράκτιου περιβάλλοντος.
«Στόχος της πρότασης είναι να συμβάλει ώστε η χώρα να είναι έγκαιρα και επαρκώς προετοιμασμένη για την υλοποίηση δράσεων αποκατάστασης των λιβαδιών Ποσειδωνίας, ανταποκρινόμενη στις ευρωπαϊκές και εθνικές δεσμεύσεις της. Εάν υιοθετηθεί μπορεί να αποτελέσει πρότυπο και για άλλες Μεσογειακές χώρες που αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις», σημειώνει η Δήμητρα Σύρου, Συνεργάτιδα Πολιτικής της Φύσης στο Green Tank.
«Η αποκατάσταση της Ποσειδωνίας απαιτεί συνδυασμό επιστημονικής γνώσης, θεσμικής ετοιμότητας και επαρκούς χρηματοδότησης. Η έρευνα που εκπονούμε και οι πιλοτικές εφαρμογές που δοκιμάζουμε δίνουν τις επιστημονικές κατευθύνσεις για τις δράσεις αποκατάστασης και με αυτόν τρόπο να συμβάλλουν στην επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για τη βιοποικιλότητα, την ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας», επισημαίνει η Ευγενία Αποστολάκη, κύρια ερευνήτρια του Ινστιτούτου Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ.
Η πρόταση πολιτικής με τίτλο «Αποκατάσταση Λιβαδιών Ποσειδωνίας: Πρόταση πολιτικής για εφαρμογή στην Πράξη» είναι διαθέσιμη εδώ.
Οι 15 προτάσεις πολιτικής του έργου ARTEMIS είναι διαθέσιμες εδώ.
Σημειώσεις:
- Το έργο ARTEMIS του προγράμματος Interreg Euro-MED (Accelerating the Restoration of Seagrass Meadows in the Mediterranean Area through Innovative Ecosystem-Service Based Solutions) έχει ως στόχο τη βελτίωση των τεχνικών αποκατάστασης των λιβαδιών Ποσειδωνίας, την αποτίμηση των οικοσυστημικών υπηρεσιών που αυτά παρέχουν και την ανάπτυξη καινοτόμων εργαλείων για την ενσωμάτωσή τους τόσο στη χάραξη πολιτικής όσο και στις επενδυτικές αποφάσεις. Το έργο υλοποιήθηκε από δέκα εταίρους σε πέντε ευρωπαϊκές και μεσογειακές χώρες, με συντονιστή το Plan Bleu, από τον Ιανουάριο του 2024 έως τον Ιούνιο του 2026.
- Ειδικότερα, ολοκληρώθηκαν:
- 17 εις βάθος συνεντεύξεις με εκπροσώπους θεσμικών και επιστημονικών φορέων,
- διαδραστικό εργαστήριο με περίπου 50 συμμετέχοντες στο Ηράκλειο Κρήτης,
- στοχευμένη διαβούλευση με αρμόδιους φορείς, μεταξύ των οποίων το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και ο ΟΦΥΠΕΚΑ,
- συνάντηση εργασίας με αρμόδιους φορείς στο πλαίσιο του 1ου Ελληνικού Φόρουμ για τα Θαλάσσια Λιβάδια.
- Γερακάρης, Β., Αποστολάκη, Ε. Σαλωμίδη, Μ. (2026). Αποκατάσταση Λιβαδιών Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica): Επιστημονικές Κατευθύνσεις, Προτάσεις Εφαρμογής, Τεχνικός Οδηγός Υλοποίησης και Εργαλεία Λήψης Αποφάσεων. ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε., Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας. σελ. 67. https://doi.org/10.5281/zenodo.19401230
- Η δημοσίευση της έκθεσης έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία, καθώς τα κράτη μέλη καλούνται να υποβάλουν τα πρώτα σχέδια των Εθνικών Σχεδίων Αποκατάστασης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έως την 1η Σεπτεμβρίου 2026. Οι προτάσεις της έκθεσης παρουσιάστηκαν πρόσφατα στη διαδικτυακή στρογγυλή τράπεζα πολιτικής «From Meadows to Markets: Advancing Seagrass Restoration and Sustainable Financing», που διοργάνωσε ο ευρωβουλευτής Δημήτρης Τσιόδρας μαζί με το Green Tank στο πλαίσιο του έργου ARTEMIS στις 25 Ιουνίου 2026, με τη συμμετοχή εκπροσώπων ευρωπαϊκών θεσμών, της επιστημονικής κοινότητας, του χρηματοπιστωτικού τομέα και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
