Η Ευρώπη επιδιώκει να απεξαρτηθεί πλήρως από το ρωσικό αέριο έως τον Νοέμβριο του 2027. Στον σχεδιασμό αυτό, η Ελλάδα φιλοδοξεί να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο ως πύλη εισόδου αμερικανικού υγροποιημένου ορυκτού αερίου (LNG) προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, μέσω του Κάθετου Διαδρόμου. Πόσο αναγκαίες, όμως, είναι οι νέες υποδομές και ποιο θα είναι το κόστος τους για τους καταναλωτές;
Το ερώτημα βρέθηκε στο επίκεντρο δύο γερμανικών δημοσιευμάτων με τη συμμετοχή του Νίκου Μάντζαρη, Επικεφαλής Αναλυτή Πολιτικής και συνιδρυτή του The Green Tank.
Στις 9 Οκτωβρίου, το ραδιόφωνο Deutschlandfunk, στο ρεπορτάζ «Wer ersetzt Putin? Das griechische Geschäft mit amerikanischem Gas [Ποιος θα αντικαταστήσει τον Πούτιν; Η ελληνική συμφωνία με το αμερικανικό αέριο]», ανέδειξε το δίλημμα ανάμεσα στη γεωπολιτική επιδίωξη για ενεργειακή ασφάλεια και τον κίνδυνο αντικατάστασης μιας εξάρτησης από μια άλλη.
Στις 11 Οκτωβρίου, το Tagesschau, στο ρεπορτάζ «Rubio umwirbt die Gas-Drehscheibe Griechenland [Ο Ρούμπιο διεκδικεί για την Ελλάδα τον ρόλο του ενεργειακού κόμβου φυσικού αερίου]», εστίασε στα ερωτήματα για τη σκοπιμότητα των σχεδιαζόμενων υποδομών.
Ο Νίκος Μάντζαρης χαρακτήρισε τον Κάθετο Διάδρομο «υπερβολικά μεγάλο και ακριβό», επισημαίνοντας ότι ακόμη και αν καλυπτόταν αποκλειστικά μέσω ελληνικών τερματικών LNG το σύνολο των αναγκών που θα προκύψουν από την απώλεια του ρωσικού αερίου στις χώρες του Διαδρόμου και η πορεία απεξάρτησης από το αέριο ήταν αργή, θα χρειαζόταν μόνο ένας από τους τέσσερις νέους τερματικούς σταθμούς που σχεδιάζονται.
Παράλληλα, άσκησε κριτική στην έλλειψη σαφούς στρατηγικής, προειδοποιώντας ότι οι σχεδιαζόμενες επενδύσεις ενδέχεται να αποβούν εις βάρος του δημόσιου συμφέροντος και των καταναλωτών, ενώ δύσκολα συμβιβάζονται με τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ.
Διαβάστε την ανάλυση του Green Tank για τον Κάθετο Διάδρομο εδώ.
Διαβάστε παρακάτω τη μετάφραση του κειμένου στο Tagesschau:
Συνομιλίες στην Αθήνα: Ο Ρούμπιο επιδιώκει να αναδείξει την Ελλάδα σε ενεργειακό κόμβο φυσικού αερίου
Ποιος θα αντικαταστήσει τον Πούτιν; Η ελληνική συμφωνία με το αμερικανικό αέριο
Οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης αναπτύσσουν ένα δίκτυο αγωγών που θα επιτρέπει τη μεταφορά φυσικού αερίου σε ολόκληρη την ήπειρο, με στόχο να απεξαρτηθούν από τη Ρωσία. Ενδιαφέρον δείχνουν και οι ΗΠΑ, ως εξαγωγέας υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Υπάρχει, όμως, κίνδυνος να δημιουργηθεί μια νέα εξάρτηση;
Του Jasper Riemann, ARD Αθήνα
Κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο συζήτησε πολλά θέματα: τη μαζική μετανάστευση, την τρομοκρατία και την άμυνα. Μπροστά στην Ακρόπολη, αναφέρθηκε στις ρίζες του δυτικού πολιτισμού. Ωστόσο, για την Ίνω Αφεντούλη, ειδική σε θέματα εξωτερικής πολιτικής στην αθηναϊκή δεξαμενή σκέψης ΕΛΙΑΜΕΠ, το βασικό θέμα της επίσκεψης ήταν άλλο. «Πιστεύω ότι η επίσκεψη επιβεβαίωσε το ενδιαφέρον της αμερικανικής κυβέρνησης, ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας. Το ζήτημα είναι πώς οι ΗΠΑ σκοπεύουν να επεκτείνουν τη μεταφορά και τη διανομή του δικού τους υγροποιημένου αερίου στην Ευρώπη μέσω του λεγόμενου Κάθετου Διαδρόμου».
Ο Κάθετος Διάδρομος είναι ένα δίκτυο αγωγών που θα επιτρέπει τη μεταφορά αερίου, για παράδειγμα, από την Ελλάδα μέσω της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας έως την Ουκρανία. Η ΕΕ επιδιώκει να τερματίσει πλήρως τις εισαγωγές ρωσικού αερίου το αργότερο έως τον Νοέμβριο του 2027.
Η αναμενόμενη διακοπή των εισαγωγών έχει ενισχύσει μια δυναμική που επηρεάζει εταιρείες εμπορίας αερίου, ναυτιλιακές επιχειρήσεις και πολιτικούς σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Οι επικριτές προειδοποιούν ότι αυτή η εξέλιξη μπορεί να οδηγήσει στην κατασκευή νέων υποδομών ορυκτών καυσίμων, οι οποίες ενδέχεται να μην είναι καν απαραίτητες.
Από την πλευρά του, ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τονίζει ότι η Ελλάδα έχει καταφέρει να γίνει «κεντρικός παράγοντας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη», ενώ προηγουμένως βρισκόταν «στο περιθώριο του ενεργειακού συστήματος».
Ο Κάθετος Διάδρομος φιλοδοξεί να αναδείξει την Ελλάδα σε σημαντική πύλη εισόδου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κυρίως από τις ΗΠΑ. Η χώρα διαθέτει ήδη δύο τερματικούς σταθμούς LNG, ενώ έχουν ανακοινωθεί ή βρίσκονται υπό σχεδιασμό άλλοι τέσσερις. Ωστόσο, δεν είναι σαφές ποιοι από αυτούς θα κατασκευαστούν τελικά.
Νέες γεωτρήσεις για φυσικό αέριο – Συμμετέχουν αμερικανικοί κολοσσοί
Η δυναμική αυτή τροφοδοτείται από την ενεργειακή επέκταση των ΗΠΑ στην περιοχή. Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, η Ελλάδα σχεδιάζει να επαναλάβει σύντομα τις ερευνητικές γεωτρήσεις για φυσικό αέριο στα ανοικτά των δυτικών ακτών της. Στο εγχείρημα συμμετέχει ο αμερικανικός πετρελαϊκός όμιλος ExxonMobil. Η αμερικανική εταιρεία Chevron συμμετέχει επίσης σε σχεδιαζόμενα έργα γεωτρήσεων, μεταξύ άλλων νότια της Κρήτης.
Η πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, έχει πραγματοποιήσει τους τελευταίους μήνες περιοδείες στην περιοχή, προωθώντας συμφωνίες με αμερικανικές εταιρείες. Όπως δήλωσε, οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται ιδιαίτερα να επενδύσουν στην Ελλάδα.
Ο ενεργειακός αναλυτής Μιχάλης Μαθιουλάκης, επίσης από το ΕΛΙΑΜΕΠ, εξηγεί ότι δεν πρόκειται απλώς για έναν μεμονωμένο αγωγό. «Πρόκειται για ένα ολόκληρο σύστημα αγωγών. Μεγάλο μέρος των έργων που υλοποιούνται σήμερα αφορά κυρίως αναβαθμίσεις, νέα τμήματα αγωγών και διασυνδέσεις μεταξύ των χωρών».
Ο Μαθιουλάκης περιγράφει την εξέλιξη ως μια κατάσταση αμοιβαίου οφέλους. Κατά την άποψή του, τα ευρωπαϊκά και τα αμερικανικά συμφέροντα συμπίπτουν σήμερα σε αυτό το πεδίο. Επιπλέον, υποστηρίζει ότι το φυσικό αέριο θα εξακολουθήσει να είναι απαραίτητο για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς η ενεργειακή μετάβαση δεν έχει προχωρήσει αρκετά. Η Ευρώπη χρειάζεται ενεργειακή ασφάλεια.
Έργο μεγαλύτερο από όσο χρειάζεται;
Ο Νίκος Μάντζαρης, επικεφαλής αναλυτής πολιτικής στην ελληνική δεξαμενή σκέψηςtank The Green Tank, έχει διαφορετική άποψη για τον Κάθετο Διάδρομο: τον χαρακτηρίζει «υπερβολικά μεγάλο και ακριβό».
Αυτό είναι και το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης που δημοσίευσε το The Green Tank στα τέλη Σεπτεμβρίου.
«Ακόμη και αν το σύνολο των αναγκών που θα προκύψουν από την απώλεια του ρωσικού αερίου για όλες τις χώρες του Κάθετου Διαδρόμου καλυπτόταν αποκλειστικά μέσω τερματικών σταθμών LNG στην Ελλάδα, από τους τέσσερις τερματικούς σταθμούς που σχεδιάζονται σήμερα θα χρειαζόταν μόνο ένας νέος».
Ο Μάντζαρης εκτιμά ότι η ζήτηση φυσικού αερίου θα μειωθεί μακροπρόθεσμα και επισημαίνει παράλληλα το υψηλό κόστος του LNG. Επικρίνει, επίσης, τα σχέδια της ελληνικής κυβέρνησης, τα οποία θεωρεί αδιαφανή και ασαφή.
Όπως σημειώνει, απουσιάζει μια σαφής στρατηγική:
«Απλώς αυτοσχεδιάζουν — όχι μόνο οι Έλληνες, αλλά όλοι οι εμπλεκόμενοι. Αυτό είναι επικίνδυνο. Τελικά, θα αποβεί εις βάρος του δημόσιου συμφέροντος και των καταναλωτών συνολικά, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά παντού».
Επιπλέον, οι επενδύσεις αυτές δύσκολα συμβιβάζονται με τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ.
Η ισχύς των ΗΠΑ στην αγορά
Η Άνα Μαρία Χάγιερ-Μακαρέβιτς από το διεθνές Ινστιτούτο Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών της Ενέργειας (IEEFA) υποστηρίζει ότι, αντί να επενδύει στον Κάθετο Διάδρομο, η Ευρώπη θα έπρεπε να κατευθύνει τους πόρους της στην ηλεκτροποίηση, για παράδειγμα μέσω της περιφερειακής διασύνδεσης των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας. Εκεί, όπως επισημαίνει, βρίσκεται το μέλλον.
Παράλληλα, αναδεικνύει ένα ακόμη πρόβλημα: τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο, περίπου το 70% των συνολικών εισαγωγών LNG στην ΕΕ προερχόταν από τις ΗΠΑ.
Ο κίνδυνος είναι σαφής: αντί να διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού της, η ΕΕ να περάσει από τη μία εξάρτηση —από τη Ρωσία— σε μια άλλη, αυτή τη φορά από τις ΗΠΑ.
Η ελληνική κυβέρνηση, πάντως, δεν φαίνεται να θεωρεί προβληματική τη στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ. Αντιθέτως, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έκανε λόγο για μια ιστορική συμμαχία με την Ελλάδα. Από την πλευρά του, ο Έλληνας ομόλογός του, Γιώργος Γεραπετρίτης, δήλωσε ότι η ελληνοαμερικανική συνεργασία δεν υπήρξε ποτέ τόσο ισχυρή, βαθιά και συμπαγής.
——————————
Διαβάστε παρακάτω την ελληνική μετάφραση της ραδιοφωνικής εκπομπής του Deutschlandfunk:
Ποιος θα αντικαταστήσει τον Πούτιν; Η ελληνική συμφωνία με το αμερικανικό αέριο
Η Ευρώπη προσπαθεί να θωρακιστεί ολοένα περισσότερο απέναντι στη Ρωσία, όχι μόνο σε στρατιωτικό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να απεξαρτηθεί οριστικά από τη Μόσχα και στον τομέα του ενεργειακού εφοδιασμού.
Έως τον Νοέμβριο του επόμενου έτους, οι εισαγωγές ρωσικού αερίου αναμένεται να έχουν τερματιστεί πλήρως. Σε αυτή την προσπάθεια, έναν καθοριστικό ρόλο θα μπορούσε να διαδραματίσει, παραδόξως, η Ελλάδα. Μέσω ενός νέου ενεργειακού διαδρόμου, αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) θα μπορεί στο μέλλον να μεταφέρεται από την Ελλάδα μέχρι την Ουκρανία.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, συζήτησε το θέμα με την ελληνική κυβέρνηση κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα αυτή την εβδομάδα. Ωστόσο, ανακύπτει και εδώ το ερώτημα κατά πόσο διασφαλίζεται η στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Μήπως, τελικά, η εξάρτηση από τη Ρωσία απλώς αντικαθίσταται από μια νέα εξάρτηση, αυτή τη φορά από τις ΗΠΑ;
Ο Jasper Riemann για ένα έργο που βρίσκεται στο σταυροδρόμι γεωπολιτικών συμφερόντων και κλιματικών προβληματισμών.
Κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, συζήτησε πολλά θέματα: τη μαζική μετανάστευση, την τρομοκρατία και την άμυνα. Μπροστά στην Ακρόπολη, ο Ρούμπιο αναφέρθηκε στις ρίζες του δυτικού πολιτισμού.
Για την Ίνω Αφεντούλη, ειδική σε θέματα εξωτερικής πολιτικής στο αθηναϊκό think tank ΕΛΙΑΜΕΠ, ωστόσο, στο επίκεντρο βρέθηκε κυρίως ένα άλλο ζήτημα. «Πιστεύω ότι η επίσκεψη επιβεβαίωσε το ενδιαφέρον της αμερικανικής κυβέρνησης, ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας. Το ζήτημα είναι πώς οι ΗΠΑ σκοπεύουν να επεκτείνουν τη μεταφορά και τη διανομή του δικού τους LNG στην Ευρώπη μέσω του λεγόμενου Κάθετου Διαδρόμου».
Ο Κάθετος Διάδρομος είναι ένα δίκτυο αγωγών που θα επιτρέπει τη μεταφορά αερίου, για παράδειγμα, από την Ελλάδα μέσω της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας έως την Ουκρανία. Η ΕΕ επιδιώκει να τερματίσει πλήρως τις εισαγωγές ρωσικού αερίου το αργότερο έως τον Νοέμβριο του 2027.
Η προοπτική διακοπής αυτών των εισαγωγών έχει ενισχύσει μια δυναμική που έχει συμπαρασύρει εταιρείες εμπορίας αερίου, ναυτιλιακές επιχειρήσεις και πολιτικούς σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
«Αν εξετάσουμε τον τομέα του αερίου, έχουμε καταφέρει να μετατρέψουμε μια χώρα που προηγουμένως βρισκόταν στο περιθώριο του ενεργειακού συστήματος σε κεντρικό παράγοντα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη», δήλωσε τον Μάρτιο ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης.
Ο Κάθετος Διάδρομος φιλοδοξεί να αναδείξει την Ελλάδα σε σημαντική πύλη εισόδου υγροποιημένου φυσικού αερίου, κυρίως από τις ΗΠΑ. Η χώρα διαθέτει ήδη δύο τερματικούς σταθμούς LNG, ενώ έχουν ανακοινωθεί ή βρίσκονται υπό σχεδιασμό άλλοι τέσσερις. Δεν είναι, ωστόσο, σαφές ποιοι από αυτούς θα κατασκευαστούν τελικά.
Ο Κάθετος Διάδρομος δεν αφορά απλώς έναν μεμονωμένο αγωγό, εξηγεί ο ενεργειακός αναλυτής Μιχάλης Μαθιουλάκης από το ΕΛΙΑΜΕΠ.
«Πρόκειται για ένα ολόκληρο σύστημα αγωγών. Μεγάλο μέρος των έργων που υλοποιούνται σήμερα αφορά κυρίως αναβαθμίσεις υφιστάμενων υποδομών, την κατασκευή νέων τμημάτων αγωγών, καθώς και διασυνδέσεων μεταξύ των χωρών».
Ο Μαθιουλάκης κάνει λόγο για μια κατάσταση αμοιβαίου οφέλους. Κατά την άποψή του, τα ευρωπαϊκά και τα αμερικανικά συμφέροντα συμπίπτουν σήμερα σε αυτό το πεδίο. Επιπλέον, υποστηρίζει ότι το φυσικό αέριο θα εξακολουθήσει να είναι απαραίτητο για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς η ενεργειακή μετάβαση δεν έχει προχωρήσει αρκετά. Η Ευρώπη χρειάζεται ενεργειακή ασφάλεια.
Ο Νίκος Μάντζαρης, επικεφαλής αναλυτής πολιτικής στο ελληνικό think tank The Green Tank, αξιολογεί διαφορετικά τον Κάθετο Διάδρομο. «Υπερβολικά μεγάλος και ακριβός»: αυτό είναι το κεντρικό μήνυμα της ανάλυσης που δημοσίευσε το The Green Tank στα τέλη Σεπτεμβρίου.
«Ακόμη και αν το σύνολο των αναγκών που θα προκύψουν από την απώλεια του ρωσικού αερίου για όλες τις χώρες του Κάθετου Διαδρόμου καλυπτόταν αποκλειστικά μέσω τερματικών σταθμών LNG στην Ελλάδα, από τους τέσσερις τερματικούς σταθμούς που σχεδιάζονται σήμερα θα χρειαζόταν μόνο ένας νέος».
Ο Μάντζαρης εκτιμά ότι η ζήτηση αερίου θα μειωθεί μακροπρόθεσμα και επισημαίνει παράλληλα το υψηλό κόστος του LNG. Επικρίνει, επίσης, τις επενδύσεις στον Κάθετο Διάδρομο, καθώς θεωρεί ότι δύσκολα συμβιβάζονται με τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ.
Άλλοι επικριτές εκφράζουν επίσης τον φόβο ότι η ΕΕ κινδυνεύει να περάσει από τη μία εξάρτηση, από τη Ρωσία, σε μια άλλη, από τις ΗΠΑ.
Στην Ελλάδα, πάντως, οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι δεν θεωρούν προβληματική τη στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ. Αντιθέτως, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, μίλησε για μια ιστορική συμμαχία με την Ελλάδα.
Από την πλευρά του, ο Έλληνας ομόλογός του, Γιώργος Γεραπετρίτης, δήλωσε ότι η ελληνοαμερικανική συνεργασία δεν υπήρξε ποτέ τόσο ισχυρή, βαθιά και συμπαγής.
