ΚΟΙΝΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Καθώς τα κράτη μέλη καταρτίζουν τα Εθνικά Σχέδια Αποκατάστασης, νέα έκθεση παρουσιάζει 15 προτάσεις για την επιτάχυνση της αποκατάστασης και της χρηματοδότησης των λιβαδιών Posidonia oceanica στη Μεσόγειο.
Η αποκατάσταση των λιβαδιών Ποσειδωνίας στη Μεσόγειο πρέπει να περάσει από τα αποσπασματικά πιλοτικά έργα σε μακροπρόθεσμες δράσεις μεγάλης κλίμακας, που θα στηρίζονται σε συνεκτική διακυβέρνηση και βιώσιμη χρηματοδότηση. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας έκθεσης του έργου ARTEMIS του προγράμματος Interreg Euro-MED. Η έκθεση, με τίτλο «Επιτάχυνση της Αποκατάστασης των Θαλάσσιων Λιβαδιών στη Μεσόγειο μέσω Καινοτόμων Λύσεων που βασίζονται στις Οικοσυστημικές Υπηρεσίες» (“Accelerating Seagrass Restoration and Finance”), εξετάζει τις οικολογικές, θεσμικές και χρηματοδοτικές διαστάσεις της αποκατάστασης ενός από τα σημαντικότερα θαλάσσια οικοσυστήματα της Μεσογείου, των λιβαδιών Posidonia oceanica, και προτείνει 15 συγκεκριμένες κατευθύνσεις πολιτικής για τη μετατροπή των δεσμεύσεων σε ουσιαστική δράση.
Τα λιβάδια Posidonia oceanica παρέχουν κρίσιμες οικοσυστημικές υπηρεσίες, στηρίζοντας τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, προστατεύοντας τις ακτές από τη διάβρωση και αποθηκεύοντας σημαντικές ποσότητες άνθρακα. Ωστόσο, παρά τις δεκαετίες προσπαθειών προστασίας τους, συνεχίζουν να υποβαθμίζονται εξαιτίας της παράκτιας ανάπτυξης, της αγκυροβολίας και της κλιματικής αλλαγής.
Η δημοσίευση της έκθεσης έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία, καθώς τα κράτη μέλη προετοιμάζουν τα Εθνικά Σχέδια Αποκατάστασης στο πλαίσιο του Κανονισμού της ΕΕ για την Αποκατάσταση της Φύσης, με τις πρώτες εκδοχές τους να πρέπει να υποβληθούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έως την 1η Σεπτεμβρίου 2026. Όπως αναδείχθηκε και στη διαδικτυακή συζήτηση πολιτικής του ARTEMIS «From Meadows to Markets: Advancing Seagrass Restoration and Sustainable Financing», η έκθεση και οι προτάσεις της συμβάλλουν επίσης στην εφαρμογή του Οδικού Χάρτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις Πιστώσεις Φύσης (Nature Credits), μιας νέας πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Αξιοποιώντας τα διδάγματα από τις πιλοτικές δράσεις του ARTEMIS στην Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία, η έκθεση αναδεικνύει τα βασικά κενά στη διακυβέρνηση και τη χρηματοδότηση που εξακολουθούν να εμποδίζουν την αποκατάσταση των λιβαδιών Ποσειδωνίας και προτείνει συγκεκριμένες λύσεις πολιτικής.
Παρότι η αποκατάσταση αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία, η εφαρμογή της παραμένει αποσπασματική, καθώς οι ασυνεπείς διαδικασίες αδειοδότησης, τα διαφορετικά τεχνικά πρότυπα και τα ελλιπή συστήματα παρακολούθησης δυσχεραίνουν την υλοποίηση δράσεων μεγάλης κλίμακας.
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η αποκατάσταση της Posidonia oceanica απαιτεί μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Αν και οι βασικές πηγές χρηματοδότησης προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους εθνικούς δημόσιους πόρους, η υφιστάμενη χρηματοδότηση είναι συχνά κατακερματισμένη και δεν ανταποκρίνεται στους μεγάλους χρονικούς ορίζοντες που απαιτεί η οικολογική αποκατάσταση. Ακόμη και όταν συμπληρώνεται από ιδιωτικούς ή φιλανθρωπικούς πόρους, υπολείπεται σημαντικά των πραγματικών αναγκών.
Οι 15 προτάσεις πολιτικής οργανώνονται γύρω από τέσσερις βασικούς άξονες: την ενίσχυση της διακυβέρνησης και του στρατηγικού σχεδιασμού, τη βελτίωση της επιχειρησιακής εφαρμογής και της θεσμικής ικανότητας, τη διασφάλιση μακροπρόθεσμης δημόσιας χρηματοδότησης και την ανάπτυξη αξιόπιστων μηχανισμών ιδιωτικής χρηματοδότησης για την αποκατάσταση.
Μεταξύ άλλων, η έκθεση καλεί τις μεσογειακές χώρες να καταρτίσουν φιλόδοξα και επιστημονικά τεκμηριωμένα Εθνικά Σχέδια Αποκατάστασης, να θεσπίσουν ειδικά πλαίσια για την αποκατάσταση της Posidonia oceanica, να ενισχύσουν τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και τις προστατευόμενες περιοχές, καθώς και να ενσωματώσουν τα θαλάσσια λιβάδια στις πολιτικές για το κλίμα και τον «μπλε άνθρακα». Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία της συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών, της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της ενίσχυσης της διοικητικής ικανότητας για την επιτυχία των δράσεων αποκατάστασης.
Η έκθεση υπογραμμίζει επίσης ότι η δημόσια χρηματοδότηση πρέπει να παραμείνει ο βασικός πυλώνας της αποκατάστασης, ιδιαίτερα ενόψει των διαπραγματεύσεων για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ (2028-2034). Παράλληλα, συμπληρωματικοί μηχανισμοί χρηματοδότησης μπορούν να κινητοποιήσουν πρόσθετους πόρους, υπό την προϋπόθεση ότι θα στηρίζονται σε σαφές πλαίσιο διακυβέρνησης και ισχυρές περιβαλλοντικές δικλίδες ασφαλείας.
Στο πλαίσιο του έργου ARTEMIS αναπτύχθηκε και δοκιμάστηκε η έννοια της Πίστωσης Ποσειδωνίας (Posidonia Credit), αναδεικνύοντας πώς η ιδιωτική χρηματοδότηση θα μπορούσε να συμβάλει στην αποκατάσταση, υπό την προϋπόθεση ότι θα εφαρμόζονται αυστηρά πρότυπα παρακολούθησης, επαλήθευσης και διασφάλισης της περιβαλλοντικής ακεραιότητας.
«Παρότι η αποκατάσταση της φύσης βρίσκεται πλέον σταθερά στην ευρωπαϊκή πολιτική ατζέντα, εξακολουθούν να απουσιάζουν οι κατάλληλες συνθήκες διακυβέρνησης και χρηματοδότησης που θα επιτρέψουν την υλοποίησή της σε μεγάλη κλίμακα. Οι προτάσεις πολιτικής του ARTEMIS προσφέρουν συγκεκριμένες κατευθύνσεις για τη μετάβαση από τη φιλοδοξία στην πράξη, σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο», δήλωσε η Ιόλη Χριστοπούλου, Διευθύντρια Πολιτικής και συνιδρύτρια του The Green Tank.
«Η αποκατάσταση της Posidonia oceanica δεν μπορεί πλέον να βασίζεται σε μεμονωμένα έργα. Η κλιμάκωση των δράσεων σε ολόκληρη τη Μεσόγειο προϋποθέτει σταθερή χρηματοδότηση, συντονισμένη διακυβέρνηση και ισχυρότερη περιφερειακή συνεργασία, ώστε να ανταλλάσσεται τεχνογνωσία, να εναρμονίζονται οι προσεγγίσεις και να επιτυγχάνονται εγκαίρως οι στόχοι αποκατάστασης», τόνισε ο Arnaud Terrisse, Υπεύθυνος Προγράμματος Βιοποικιλότητας του Plan Bleu.
Η εκτελεστική σύνοψη της έκθεσης είναι διαθέσιμη [στα αγγλικά] εδώ.
Σημειώσεις για τους συντάκτες
- Το έργο ARTEMIS του προγράμματος Interreg Euro-MED (Accelerating the Restoration of Seagrass Meadows in the Mediterranean Area through Innovative Ecosystem-Service Based Solutions) έχει ως στόχο τη βελτίωση των τεχνικών αποκατάστασης των λιβαδιών Ποσειδωνίας, την αποτίμηση των οικοσυστημικών υπηρεσιών που αυτά παρέχουν και την ανάπτυξη καινοτόμων εργαλείων για την ενσωμάτωσή τους τόσο στη χάραξη πολιτικής όσο και στις επενδυτικές αποφάσεις. Το έργο υλοποιήθηκε από δέκα εταίρους σε πέντε ευρωπαϊκές και μεσογειακές χώρες, με συντονιστή το Plan Bleu, από τον Ιανουάριο του 2024 έως τον Ιούνιο του 2026.
- Η έκθεση «Accelerating Seagrass Restoration and Finance: 15 Policy Recommendations to Turn Ambition into Action» βασίζεται στα διδάγματα από τις πιλοτικές δράσεις του ARTEMIS στην Ελλάδα (Όρμος Ατζικιάρι, Σητεία Κρήτης), την Ιταλία (Capo Testa Punta Falcone στη Σαρδηνία και Κόλπος Panzano στο Monfalcone) και την Ισπανία (Cala Banca στη Μινόρκα), καθώς και σε εις βάθος ανάλυση των υφιστάμενων θεσμικών και πολιτικών πλαισίων, που πραγματοποιήθηκε από το Plan Bleu και το The Green Tank, με τη συμβολή όλων των εταίρων του έργου. Η έκθεση αναδεικνύει τις βασικές προκλήσεις που εξακολουθούν να περιορίζουν την αποκατάσταση των λιβαδιών Ποσειδωνίας και προτείνει συγκεκριμένες λύσεις πολιτικής. Περιλαμβάνει επίσης παράρτημα με ειδικά κεφάλαια για καθεμία από τις χώρες των πιλοτικών δράσεων, παρουσιάζοντας τα επιμέρους ευρήματα και τις σχετικές προτάσεις.
- Τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης παρουσιάστηκαν στο τελικό συνέδριο του ARTEMIS, που πραγματοποιήθηκε στις 8–10 Ιουνίου 2026 στη Μινόρκα, καθώς και στη διαδικτυακή συζήτηση πολιτικής «From Meadows to Markets: Advancing Seagrass Restoration and Sustainable Financing», που φιλοξενήθηκε από τον ευρωβουλευτή Δημήτρη Τσιόδρα και διοργανώθηκε από το The Green Tank στο πλαίσιο του έργου Interreg Euro-MED ARTEMIS.
- Στο πλαίσιο του έργου, ο οργανισμός MEDSEA, σε συνεργασία με τους εταίρους του ARTEMIS, παρήγαγε ντοκιμαντέρ αφιερωμένο στο έργο, διαθέσιμο εδώ, καθώς και σειρά σύντομων ντοκιμαντέρ που παρουσιάζουν καθεμία από τις πιλοτικές περιοχές του έργου, διαθέσιμη εδώ.
- Ο Οδικός Χάρτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις Πιστώσεις Φύσης (EU Roadmap towards Nature Credits) δημοσιεύθηκε στις 7 Ιουλίου 2025. Η υλοποίησή του υποστηρίζεται από την Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τις Πιστώσεις Φύσης (Expert Group on Nature Credits) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία συμμετέχει ως μέλος το The Green Tank, εταίρος του έργου ARTEMIS. Περισσότερες πληροφορίες: https://green-forum.ec.europa.eu/green-business/nature-credits_en
